سفر قصه های کوتاه به سینمای بلند

مصطفی قاسمیان/ روزنامه خراسان

دیروز خبر رسید بنیاد سینمایی فارابی وابسته به سازمان سینمایی وزارت فرهنگ، از ساخت یک فیلم بلند سینمایی بر اساس فیلم کوتاه «تایپیست» که در دوره اخیر جشنواره فیلم کوتاه تهران نمایش داده و تحسین شد، حمایت می‌کند. این برای اولین بار است که از میان آثار برگزیده این جشنواره، یک فیلم برای «توسعه ایده و ساخت فیلم بلند سینمایی» انتخاب می‌شود. این مسیر که طبق اطلاع‌رسانی بنیاد فارابی، قرار است با آثاری دیگر نیز ادامه یابد، پیش از این‌ها البته در سینمای جهان سابقه فراوانی دارد.
​​​​​​​
ماجرای «تایپیست» چیست؟
فیلم کوتاه حدوداً ۳۰ دقیقه‌ای «تایپیست» به کارگردانی هادی نوری که در چهل و دومین جشنواره فیلم کوتاه تهران شرکت کرده بود، ماجرای دختر عریضه‌نویسی را روایت می‌کند که در دادگستری ایام حکومت پهلوی، مشغول به کار است و با قصه‌هایی که می‌شنود، زندگی می‌کند. در میانه روزهای معمولی، ناگهان ماجراهایی برایش رخ می‌دهد که آرامش زندگی او را  خدشه‌دار می‌کند. «تایپیست» با بازی فاطمه مسعودی‌فر، عرفان ناصری و رحیم نوروزی یکی از محصولات سازمان هنری-رسانه‌ای اوج بود که در این دوره از جشنواره، مورد تحسین قرار گرفت و در ۳ روز از ۵ روز جشنواره، در میان فیلم‌های برتر از نگاه تماشاگران این رویداد حاضر بود. این فیلم که در نهایت، میان محبوب‌ترین فیلم‌های چهل و دومین جشنواره فیلم کوتاه تهران، رتبه دوم را به دست آورد، حالا قرار است با حمایت بنیاد فارابی، به عنوان یک فیلم بلند سینمایی تولید شود.
فرایندی رایج در جهان
بر خلاف تصور احتمالی، توسعه یک فیلم کوتاه به یک فیلم بلند، روندی رایج و پرسابقه در سینمای جهان است و بسیاری از آثار بلند ۱۲۰ یا ۱۵۰ دقیقه‌ای هالیوود، پیشتر به عنوان یک فیلم کوتاه ۱۰ تا ۲۰ دقیقه‌ای ساخته و نمایش داده شده‌اند. از این جمله می‌توان به نمونه‌های موفقی مثل فیلم علمی-تخیلی «۱۲ میمون» محصول ۱۹۹۵، فیلم اسلشر مشهور «اره» محصول ۲۰۰۳، انیمیشن «۹» محصول ۲۰۰۹ و درام «تصنیف جزیره والیس» محصول ۲۰۲۵ اشاره کرد که همگی بر پایه فیلم‌های کوتاه موفق قبلی ساخته شده‌اند. در این میان داستان موفقیت دیمین شزل، نویسنده و کارگردان برنده اسکار، در ساخت فیلم «شلاق» (Whiplash) محصول ۲۰۱۳ نیز جالب توجه است؛ او پس از آن که نتوانست بودجه کافی برای ساخت فیلم بلندش را تامین کند، بخشی از فیلم‎نامه را به یک فیلم کوتاه تبدیل کرد که در جشنواره ساندنس ۲۰۱۳ برنده جایزه هیئت داوران شد و این پیروزی، به سرعت راه را برای جذب سرمایه و ساخت نسخه بلند و تحسین‌شده او باز کرد که در نهایت نامزدی اسکار بهترین فیلم را برایش به ارمغان آورد.
اقتباس از سینما به سینما
بنابر آنچه گفته شد، حمایت از «تایپیست» که برای نخستین بار در سینمای ایران به این شکل علنی شده، نه یک کشف تازه، بلکه همگام‌سازی نهاد ملی سینما در ایران با مکانیسم‌های موفق جهانی در کشف و حمایت از استعدادهای نوگرا و کاهش ریسک تولید فیلم‌های سینمایی است که به شکل معمول، محصولاتی پرهزینه‌اند؛ چراکه این فرایند اساساً نوعی اقتباس به شمار می‌آید. می‌دانیم «اقتباس» به عنوان برگردان سینمایی یک اثر هنری که قبلا در مدیوم دیگری در محک نظر مخاطب قرار گرفته و مورد استقبال واقع شده، احتمال دیده شدن اثر در مدیوم جدید را به شکل قابل ملاحظه‌ای افزایش داده و ریسک اقتصادی تولید را برای سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده به شدت کاهش می‌دهد. به همین دلیل است که حتی در تعاریف جوایز سینمایی مثل جایزه اسکار، فیلم‌هایی که بر اساس فیلم کوتاه، سریال تلویزیونی یا حتی نمایش صحنه‌ای موزیکال ساخته شده باشند، در رده محصولات اقتباسی قرار می‌گیرند و «تایپیست» نیز در صورت تولید، همین شرایط را خواهد داشت تا این بار به عنوان یک فیلم بلند اقتباسی، به جای جشنواره فیلم کوتاه در پردیس ایران‌مال به جشنواره فیلم فجر در برج میلاد برود.